Een buitenlandse erfenis: welk recht geldt en wie kan u helpen?

1. Breng de buitenlandse verbinding precies in kaart

Noteer de overlijdensdatum, nationaliteit of nationaliteiten van de overledene, de laatste woonomgeving en de landen waar vermogen en schulden aanwezig zijn. Verzamel ook eerdere testamenten, huwelijksdocumenten en eventuele buitenlandse verklaringen. De woonplaats van een erfgenaam is relevant voor praktische handelingen, maar bepaalt niet op zichzelf het recht voor de hele nalatenschap.

Beschrijf waar de overledene feitelijk leefde. Een inschrijving, vakantiehuis of bankrekening is niet steeds doorslaggevend voor de gewone verblijfplaats. Bij regelmatig verblijf in verschillende landen is een beoordeling van het geheel nodig. Geef de adviseur daarom meer dan alleen het laatste adres.

2. Gewone verblijfplaats en rechtskeuze

Voor de Europese erfrechtverordening is de overlijdensdatum een eerste beslispunt: zij geldt voor de erfopvolging van personen die op of na 17 augustus 2015 overlijden. Bij een eerder overlijden moeten de toen toepasselijke regels worden onderzocht. Binnen de toepassingssfeer geldt volgens artikel 21 als hoofdregel het recht van de staat waar de overledene bij overlijden zijn gewone verblijfplaats had, voor de erfopvolging als geheel. Alleen wanneer uit alle omstandigheden blijkt dat op dat moment kennelijk een nauwere band met een andere staat bestond, kent de verordening de bijzondere uitzondering van artikel 21 lid 2.

Volgens artikel 22 kan de overledene kiezen voor het recht van een staat waarvan hij de nationaliteit bezat bij de keuze of bij overlijden. Bij meerdere nationaliteiten kan een van die nationaliteitsrechten worden gekozen. De keuze moet uitdrukkelijk in een uiterste wilsbeschikking staan of blijken uit de bewoordingen daarvan. Alleen een testament tekenen bij een Nederlandse notaris bewijst die keuze niet. Laat de tekst en nationaliteitsgegevens daadwerkelijk onderzoeken.

Een testament of rechtskeuze van vóór 17 augustus 2015 is door die datum niet automatisch ongeldig. Artikel 83 bevat overgangsregels die eerdere keuzes en beschikkingen onder voorwaarden kunnen laten gelden. Geef daarom zowel de overlijdensdatum als de datum van ieder relevant document door. De verschillende tijdstippen bepalen welke beoordeling nodig is; een adviseur mag een oud document niet uitsluitend vanwege het jaartal terzijde schuiven.

3. Niet alle landen werken met dezelfde Europese regels

Denemarken en Ierland nemen niet deel aan deze verordening. Ook landen buiten de Europese Unie kunnen eigen regels hanteren voor bevoegdheid, toepasselijk recht en erkenning van documenten. U kunt de Europese uitgangspunten daarom niet zonder onderzoek wereldwijd toepassen.

Een deelnemende autoriteit kan op grond van de verordening ook uitkomen bij het recht van een niet-EU-land. Dat betekent nog niet dat iedere instantie in dat andere land hetzelfde resultaat volgt. Bij buitenlandse grond, lokale registratie of afwijkende documenten kan samenwerking met een plaatselijke jurist of notaris nodig zijn.

4. Bevoegde autoriteit is een afzonderlijke vraag

De vraag welk recht geldt is niet gelijk aan de vraag welke rechter of notaris bevoegd is. Volgens de Europese uitleg sluit de gewone rechterlijke bevoegdheid doorgaans aan bij de laatste gewone verblijfplaats. Een keuze voor nationaliteitsrecht kan onder voorwaarden ruimte geven voor een forumkeuze door betrokken partijen; dat gebeurt niet automatisch door de rechtskeuze zelf.

Laat bij een procedure bepalen waar een vordering moet worden ingesteld en welke betrokkenen moeten worden opgeroepen. Start niet tegelijk twee trajecten vanuit de veronderstelling dat elk land zelfstandig een volledige verdeling zal regelen. Bestaande procedures en beslissingen kunnen gevolgen hebben voor de volgende stap.

5. Europese erfrechtverklaring en praktische bewijsstukken

Een Europese erfrechtverklaring kan in deelnemende landen helpen om de hoedanigheid van erfgenaam, rechten of bevoegdheden aan te tonen. Zij is bedoeld voor grensoverschrijdend gebruik en moet door de bevoegde autoriteit worden afgegeven. Een Nederlandse verklaring van erfrecht en een Europese erfrechtverklaring zijn niet zonder meer hetzelfde document.

Vraag een bank of register welke stukken daadwerkelijk nodig zijn en bespreek dat met de behandelaar. Denk aan een overlijdensakte, testament, identiteitsstukken en een passende vertaling. Een verklaring lost niet automatisch elk geschil over eigendom, belasting of buitenlandse registratie op. Laat de concrete weigering beoordelen als een instantie documenten niet accepteert.

6. Houd erfbelasting en huwelijksvermogen apart

De Europese erfrechtverordening regelt geen erfbelasting. Het land waarvan erfrecht wordt toegepast is daarom niet automatisch het enige land dat belasting kan heffen. Vraag afzonderlijk advies over aangiften, termijnen en eventuele voorkoming van dubbele belasting; gebruik geen Nederlands tarief als vanzelfsprekende maatstaf voor het buitenland.

Ook het huwelijksvermogensrecht valt buiten deze erfrechtelijke regeling. Eerst kan moeten worden bepaald welk vermogen aan de overledene en welk aan een partner toebehoorde. Pas daarna is duidelijk wat in de nalatenschap valt. Buitenlandse ondernemingsbelangen en registergoederen kunnen aanvullende vragen oproepen.

7. Fictief voorbeeld: Nederlands paspoort, leven in Spanje

Mila woont al jaren in Spanje en overlijdt daar met een Nederlandse bankrekening en een woning in Spanje. Haar kinderen nemen aan dat haar Nederlandse paspoort beslissend is. De adviseur onderzoekt haar gewone verblijfplaats en vindt daarnaast een testament dat mogelijk een rechtskeuze bevat.

Pas na beoordeling van die tekst worden het toepasselijke erfrecht en de bevoegde afwikkelaar vastgesteld. De kinderen vragen apart welke fiscale aangiften nodig zijn. Dit voorbeeld voorspelt geen Spaans of Nederlands resultaat: de rechtskeuze, omstandigheden en toepasselijke regels moeten eerst daadwerkelijk worden beoordeeld.

8. Checklist voor een internationale erfrechtadvocaat

Maak een landenoverzicht met vermogen, schulden, bankcontacten en eventuele lopende procedures. Voeg documenten over nationaliteit, feitelijke verblijfplaats, huwelijk en testament toe. Bewaar ontvangen brieven in hun oorspronkelijke taal en noteer iedere opgegeven termijn met de datum van ontvangst.

Formuleer uw concrete probleem: onduidelijk erfdeel, geweigerde uitbetaling, ontbrekende verklaring, buitenlandse schulden of een dreigende verdeling. Vraag wie de afstemming met buitenlandse adviseurs verzorgt, welke vertalingen nodig zijn en hoe kosten worden begroot. Teken geen verklaring waarvan inhoud, rechtsgevolg of toepasselijk recht nog onduidelijk is.