Wie jarenlang de geldzaken van een ouder regelde, beschikt na diens overlijden vaak over de meeste informatie. Dat kan problemen geven wanneer erfgenamen onverwachte overboekingen, ontbrekende beleggingen of betalingen aan de gemachtigde ontdekken. Een volmacht is geen vrijbrief om geld naar eigen inzicht weg te geven. Tegelijk bewijst een betaling aan de gemachtigde niet vanzelf misbruik. Een advocaat erfrecht onderzoekt de tekst van de bevoegdheid, de onderliggende afspraken en het werkelijke beheer, en bepaalt welke aanspraken aan de nalatenschap kunnen toekomen.
Bronnen (4)
Op deze pagina
1. Verzamel de volledige volmacht en beheersafspraken
Vraag de volledige akte of overeenkomst op, inclusief bijlagen, wijzigingen en eventuele voorwaarden voor inwerkingtreding. Een bankmachtiging kan beperkter zijn dan een notarieel levenstestament. Controleer welke rekeningen en handelingen worden genoemd, of een tweede handtekening nodig was en of toezicht of periodieke rapportage was afgesproken. Gebruik de volledige tekst: een samenvatting van een familielid kan juist de beperking missen die voor de betwiste overboeking doorslaggevend is.
Leg daarnaast vast welke feitelijke opdracht bestond. Iemand kan toestemming hebben gehad om betalingen te verrichten, terwijl de ouder zelf alle uitgaven bleef bepalen. Een ander kan het hele financiële beheer hebben overgenomen. Verzamel berichten over die taakverdeling, bestaande overzichten en reacties van de ouder. Laat uw advocaat onderscheid maken tussen de bevoegdheid om tegenover derden te handelen en de afspraken waaraan de gemachtigde zich tegenover de ouder moest houden. Controleer bovendien of een toezichthouder daadwerkelijk rapportages ontving en daarop reageerde. Een benoemde toezichthouder die nooit stukken zag, biedt andere feitelijke aanknopingspunten dan iemand die maandelijks alle transacties met de ouder besprak. Vraag bestaande rapportages op en noteer ook expliciet welke perioden daarin ontbreken, zonder dat ontbreken direct als bewijs van misbruik te behandelen.
2. Splits het onderzoek bij de overlijdensdatum
Een levenstestament ziet in de gewone situatie op vertegenwoordiging tijdens leven. De KNB beschrijft dat het geldig is tot overlijden. Gebruik een oude volmacht daarom niet zonder nader onderzoek als bevoegdheidsbewijs voor afwikkeling van de erfenis. De vraag wie daarna mag handelen, moet aan de hand van testament, erfgenamenpositie, eventuele executele en andere toepasselijke regelingen opnieuw worden vastgesteld. Laat bij bijzondere volmachtclausules ook wettelijke uitzonderingen en bescherming van derden beoordelen.
Noteer van iedere betwiste betaling de opdracht- en boekingsdatum en wie toen van het overlijden wist. Een betaling van een zorgfactuur die al vóór overlijden was klaargezet, moet anders worden onderzocht dan een nieuwe privé-overboeking een week daarna. Meld het overlijden bij de bank via de bevoegde contactpersoon en vraag hoe toekomstige betaalbevoegdheden worden vastgelegd. Bewaar de bevestiging, zodat de feitelijke gang van zaken later kan worden gereconstrueerd.
3. Controleer betalingen aan de gemachtigde afzonderlijk
Een gemachtigde die geld aan zichzelf overboekt, kan bijvoorbeeld voorgeschoten boodschappen terugontvangen, een overeengekomen vergoeding krijgen of een gift uitvoeren. Dat zijn verschillende grondslagen met verschillende bewijsstukken. Vraag om de oorspronkelijke facturen, de afspraak over vergoeding of het schenkingsdocument. Een ruime mogelijkheid om bankhandelingen te verrichten bewijst op zichzelf nog niet dat een gift aan de gemachtigde inhoudelijk was bedoeld en toegestaan.
Stel dat een neef gedurende achttien maanden telkens 1.200 euro naar zichzelf overmaakte met de omschrijving verzorging. Vergelijk dan het patroon met de beheersafspraken, de daadwerkelijk verleende hulp en eventuele afzonderlijke declaraties. Onderzoek ook of bedragen dubbel zijn betaald. Laat de gemachtigde eerst reageren op een overzicht met concrete posten. Een controleerbare uitleg kan het geschil beperken; ontbrekende of wisselende verklaringen kunnen aanleiding zijn om het onderzoek te verdiepen. Controleer of ook andere familieleden voor dezelfde zorgperiode een vergoeding ontvingen en welke afspraken daarbij werden gehanteerd. Dat kan context bieden, maar maakt een betwiste betaling nog niet automatisch toegestaan. Leg verschillen in werkzaamheden en gemaakte kosten afzonderlijk vast.
4. Bepaal of rekening en verantwoording kan worden verlangd
Een verantwoordingsplicht volgt niet in elke situatie automatisch uit de aanwezigheid van een volmacht. Onderzoek een contractuele verplichting en de overige rechtsverhouding. De Hoge Raad benoemde in zijn arrest van 9 mei 2014 als gezichtspunten onder meer de reden voor het beheer, de onderlinge verhouding, gebruikelijke werkwijze, zelfstandigheid en mogelijkheid tot toezicht. Het betrof een Curaçaose vennootschapszaak; de omstandigheden van financieel beheer in een familie moeten afzonderlijk worden vastgesteld.
In het arrest van het hof Arnhem-Leeuwarden van 22 september 2026 stond de verantwoordingsplicht tijdens leven tussen partijen vast. Het nog bestaande recht daarop was overgegaan op de erfgenamen; de gezondheidstoestand en het ontbrekende toezicht waren daarbij relevant. Gebruik die uitspraak daarom niet als bewijs dat iedere bankgemachtigde altijd dezelfde plicht heeft. Documenteer in uw zaak wie het beheer controleerde en over welke periode nog geen verantwoording is gegeven.
5. Onderzoek kwetsbaarheid zonder conclusies vooruit te lopen
Misbruik van omstandigheden is iets anders dan alleen een ongunstige betaling of een hoge leeftijd. Beschrijf welke bijzondere omstandigheden speelden en hoe de ontvanger daarmee bekend was en daarop inspeelde. Denk aan concrete afhankelijkheid, druk rond een verhuizing of het afsluiten van contact met anderen. Vermeld data en getuigen. Maak onderscheid tussen een medische diagnose, het vermogen om een bepaalde beslissing te begrijpen en de vraag of daadwerkelijk ongeoorloofde beïnvloeding heeft plaatsgevonden.
Bij betwiste schenkingen kan artikel 7:176 BW een bijzondere bewijslastverdeling meebrengen nadat passende feiten zijn gesteld. De Hoge Raad behandelde in 2020 de uitzonderingen, waaronder een notariële schenkingsakte en strijd met redelijkheid en billijkheid. Laat uw advocaat bepalen welke route past bij de concrete betaling. Dat een overledene zorg nodig had, maakt niet alle eerdere giften ongeldig en geeft erfgenamen ook geen onbeperkte toegang tot diens medische dossier.
6. Formuleer informatie en terugbetaling als aparte stappen
Vraag eerst welke stukken nodig zijn om de rekening te kunnen controleren: bankafschriften, een overzicht van ontvangsten en uitgaven, facturen en de bestemming van beleggingen. Een totaalbedrag zonder onderliggende posten maakt controle lastig. Benoem ontbrekende onderdelen schriftelijk en geef een uitvoerbare termijn voor een reactie. Laat daarbij vastleggen of alleen informatie wordt gevraagd of dat ook een concrete betaling wordt betwist en een terugbetalingsrecht wordt voorbehouden. Houd bedragen die met een factuur worden verantwoord gescheiden van posten waarvoor alleen een mondelinge uitleg bestaat. Vraag bij contante opnamen hoe het geld werd besteed en of daarvan aantekeningen zijn gemaakt. Een opname bewijst nog niet wie het geld uiteindelijk ontving. Vergelijk daarom ook kasoverzichten en andere beschikbare gegevens voordat een terugbetalingsbedrag wordt berekend.
Verantwoordingsplicht en schadeplichtigheid vallen niet automatisch samen. Na onderzoek moet duidelijk zijn welke bedragen zonder goede grond zijn onttrokken of welke concrete tekortkoming tot schade leidde. Een vordering die aan de overledene toekwam, kan tot de nalatenschap behoren; één erfgenaam kan niet zonder meer betaling van zijn eigen aandeel op zijn privérekening verlangen. Laat beoordelen wie bevoegd optreedt en welke bestemming het terugontvangen geld moet krijgen.
7. Maak een haalbaar plan met een erfrechtadvocaat
Bereid een dossier voor met de volmacht, het testament, de belangrijkste transacties en een tijdlijn van het beheer. Vermeld ook of dezelfde persoon nu executeur is en daardoor toegang tot informatie of geldstromen houdt. Vraag de advocaat een eerste oordeel over informatieplicht, mogelijke aantasting van rechtshandelingen, terugbetaling en verhaal te geven. Bespreek welke ontbrekende stukken de beoordeling werkelijk kunnen veranderen, zodat het onderzoek gericht blijft en de kosten beheersbaar zijn. Vraag bovendien wie uw vaste aanspreekpunt tijdens het onderzoek is en wanneer een eerste tussenbeoordeling volgt. Daarmee voorkomt u dat ontbrekende bankgegevens het hele dossier stilleggen terwijl over andere transacties al wel een concrete beslissing kan worden genomen.
Zijn er aanwijzingen dat geld verder verdwijnt of administratie wordt vernietigd, bespreek dan onmiddellijk passende beschermingsmaatregelen. Een procedure tegen de voormalige gemachtigde en een geschil over diens huidige executeursrol vragen elk een eigen grondslag. Laat termijnen, eventuele stuiting en noodzakelijke procespartijen controleren. Een regeling kan vervolgens duidelijke betaling, overdracht van administratie en controleafspraken bevatten, met een bewuste keuze over welke aanspraken daarmee definitief worden afgewikkeld.
Veelgestelde vragen
Mag iemand met een levenstestament na overlijden blijven betalen?
Een gewone volmacht voor tijdens leven biedt daarvoor niet vanzelf bevoegdheid. Laat de akte, mogelijke uitzonderingen en de bevoegdheden bij de nalatenschapsafwikkeling controleren.
Moet de gemachtigde alle opgenomen bedragen terugbetalen?
Nee. Eerst moet worden onderzocht welke betalingen rechtmatig waren en voor welke bedragen een terugbetalings- of schadevergoedingsgrond bestaat.
Is dementie voldoende bewijs van misbruik?
Nee. De toestand op het relevante moment, de concrete rechtshandeling en de betrokkenheid van de ontvanger moeten worden onderzocht. Een diagnose alleen beslist dat niet.
Bronnen
Deze bronnen horen bij deze pagina. Controleer bij een concrete zaak altijd de actuele regels en uw eigen stukken.
- KNB — Herroepen of wijzigen van het levenstestament Geraadpleegd: 2026-10-23
- ECLI:NL:HR:2014:1089 — volledige officiële uitspraak Geraadpleegd: 2026-10-23
- ECLI:NL:GHARL:2026:6085 — volledige officiële uitspraak Geraadpleegd: 2026-10-23
- ECLI:NL:HR:2020:1240 — volledige officiële uitspraak Geraadpleegd: 2026-10-23
Juridische beoordeling
Nog niet juridisch gecontroleerdDeze inhoudsversie is nog niet door een jurist of advocaat beoordeeld. Een broncontrole of tekstbewerking is geen juridische goedkeuring.
Redactie Erfrecht in Nederland
We koppelen uitleg aan bronnen en leggen gerichte wijzigingen vast. Een juridische beoordeling wordt alleen vermeld bij de werkelijk beoordeelde tekstversie, met een echte beoordelaar, datum en reikwijdte. Voor deze artikelen staat die menselijke beoordeling nog open.
Ricardo van der Spoel
Redactioneel verantwoordelijk · Redactionele organisatie en techniek