Een nalatenschap moet worden beheerd terwijl erfgenamen nog over de uiteindelijke verdeling praten. Een woning vraagt onderhoud, inkomsten moeten worden ontvangen en rekeningen blijven binnenkomen. Juist in die tussentijd kan ruzie ontstaan over wie toegang heeft, welke kosten mogen worden gemaakt en wie informatie verstrekt. Nederlands recht biedt verschillende routes, afhankelijk van de persoon die bevoegd is tot beheer en de aard van het probleem. Deze gids helpt het geschil af te bakenen en een tijdelijke regeling te maken die het vermogen en de belangen van betrokkenen beschermt.
Bronnen (4)
Op deze pagina
1. Bepaal eerst wie het beheer voert
Zonder bijzondere regeling beheren deelgenoten gemeenschappelijke goederen in beginsel samen. Bij een nalatenschap kunnen een executeur, testamentair bewindvoerder of vereffenaar echter eigen wettelijke of testamentaire bevoegdheden hebben. Onderzoek daarom het testament, de verklaring van erfrecht en eventuele rechterlijke beschikkingen voordat u maatregelen neemt. Een boedelvolmacht kan vertegenwoordiging mogelijk maken, maar is geen benoeming tot executeur. Dat iemand al jarenlang de bankzaken verzorgt, bewijst evenmin dat deze persoon na het overlijden zelfstandig alle beslissingen mag nemen.
Maak een overzicht per vermogen. Wanneer beide ouders na elkaar overlijden terwijl de eerste nalatenschap onverdeeld is gebleven, kunnen verschillende gemeenschappen naast elkaar bestaan. Wie executeur is in de tweede nalatenschap beheert daardoor niet vanzelf iedere onverdeelde gemeenschap uit het eerste overlijden. Noteer welke goederen en schulden bij welke rechtsverhouding horen. Deze eerste ordening voorkomt dat een verzoek tegen de verkeerde persoon wordt gericht of dat een beheerder bevoegdheden claimt die alleen voor een andere nalatenschap gelden.
2. Onderscheid spoed, normaal beheer en beschikken
Artikel 3:170 BW onderscheidt verschillende handelingen. Gewoon onderhoud, behoud en handelingen die geen uitstel kunnen lijden, kunnen zo nodig door iedere deelgenoot zelfstandig worden verricht. Voor het overige geschiedt beheer in beginsel gezamenlijk, tenzij een regeling anders bepaalt. Een actieve executele of vereffening kan dit uitgangspunt voor erfgenamen beperken. Een lekkage laten stoppen kan een andere beoordeling vragen dan een uitgebreide renovatie bestellen. Leg daarom vast welk concreet gevaar bestaat en waarom wachten onverantwoord zou zijn.
Handelingen buiten beheer, zoals een definitieve overdracht, moeten afzonderlijk worden beoordeeld. Een beheerafspraak geeft niet automatisch toestemming voor verkoop of verdeling. Vraag bij een betwiste uitgave om een offerte, omschrijving van de noodzaak en het voorstel wie opdracht geeft. Iemand die iets voorschiet, heeft niet alleen door de betaling al bewezen dat de kosten ten laste van alle erfgenamen komen. Bevoegdheid, noodzaak, afspraken en de aard van de schuld blijven relevant voor de uiteindelijke afrekening.
3. Maak informatie en geldstromen controleerbaar
Een beheergeschil wordt vaak versterkt doordat geen gezamenlijk overzicht bestaat. Verzamel daarom de boedelbeschrijving, actuele bankstanden, verzekeringen, belastingen, inkomsten en openstaande kosten. Leg vast wie originele stukken bewaart en hoe andere gerechtigden kopieën krijgen. Het gebruik van één administratie voorkomt dat verschillende versies door elkaar lopen. Spreek tevens af hoe belangenconflicten zichtbaar worden gemaakt, bijvoorbeeld wanneer een beheerder een familielid inschakelt voor onderhoud of zelf een nalatenschapswoning gebruikt.
Vraag informatie gericht op de beheerhandeling en de rekening waarop deze betrekking heeft. Bij een executeur bestaat een wettelijke inlichtingenplicht over de uitoefening van de taak. Bij een deelgenoot die voor anderen beheert, kunnen de regels over rekening en verantwoording en de gekozen regeling van belang zijn. Een familierelatie is geen reden om iedere onderbouwing achterwege te laten. Tegelijk geeft een informatieverzoek geen onbeperkte aanspraak op ieder privébestand van een andere erfgenaam; houd het verband met het gemeenschappelijke vermogen concreet.
4. Leg een tijdelijke beheersregeling vast
Artikel 3:168 BW biedt deelgenoten de mogelijkheid genot, gebruik en beheer bij overeenkomst te regelen. Beschrijf welke goederen onder de afspraak vallen, wie betalingen mag doen en voor welke uitgaven vooraf overleg nodig is. Neem een budgetgrens en een procedure voor spoed op. Regel bij een woning bijvoorbeeld sleutelbeheer, inspecties, verzekering en ontvangst van huur. Vermeld bij iedere taak of iemand zelfstandig handelt of alleen namens de gezamenlijke erfgenamen na voorafgaande toestemming.
Neem ook rapportage, rekening en verantwoording, vergoeding en beëindiging op. Een goede regeling beschrijft wat gebeurt als iemand tijdelijk uitvalt of een betaling wordt betwist. Een bank kan eigen eisen stellen voordat zij de regeling praktisch uitvoert. Controleer verder of de afspraak aansluit bij executele, vereffening en rechten van derden. Geef geen bestuursbevoegdheden weg die de ondertekenaars zelf niet hebben. Laat bij een bestaande regeling eerst vaststellen wat al is overeengekomen voordat een geheel nieuwe structuur wordt voorgesteld. Beschrijf ook hoe klachten over de uitvoering worden behandeld: eerst schriftelijke toelichting, vervolgens overleg en zo nodig beoordeling door een afgesproken deskundige of rechter. Zo wordt een tijdelijk verschil over een factuur niet automatisch een volledige blokkade van noodzakelijke werkzaamheden. Leg vast welke betalingen intussen wel mogen doorgaan.
5. Vraag zo nodig een regeling aan de kantonrechter
Voor zover een overeenkomst ontbreekt, kan de kantonrechter op grond van artikel 3:168 lid 2 BW op verzoek een beheersregeling treffen. Zo nodig kunnen goederen onder bewind worden gesteld. De rechter houdt naar billijkheid rekening met de belangen van partijen en het algemeen belang. Maak daarom duidelijk welk onderdeel zonder regeling vastloopt en welke oplossing praktisch uitvoerbaar is. Alleen vermelden dat de andere erfgenaam lastig is, geeft weinig houvast voor de inhoud van een passende beslissing.
Bij een bestaande regeling noemt artikel 3:168 lid 3 de mogelijkheid van wijziging of buitenwerkingstelling wegens onvoorziene omstandigheden. Een verzoek moet dus aansluiten op de actuele juridische situatie. Voeg de eerdere regeling, concrete incidenten, correspondentie en een werkbaar voorstel toe. Deze route is iets anders dan de definitieve verdeling afdwingen of een executeur ontslaan. Laat beoordelen welke verzoeken gecombineerd kunnen worden en welke procesgang en betrokken partijen daarbij passen. Een beheermaatregel beslist niet vanzelf over eigendom of alle onderlinge geldvorderingen.
6. Kies een eigen route bij executeur of vereffenaar
Wanneer een executeur tekortschiet, kunnen onder meer informatie, rekening en verantwoording of ontslag wegens gewichtige redenen aan de orde komen. Die functie eindigt niet doordat één erfgenaam een gewone volmacht intrekt. Voor een vereffenaar gelden weer andere taken en toezichtregels. Benoem dus precies in welke hoedanigheid iemand wordt aangesproken. Een verzoek om gezamenlijk beheer kan onvoldoende zijn wanneer de feitelijke blokkade voortvloeit uit een nog geldende exclusieve beheerbevoegdheid.
De Rechtbank Limburg liet in januari 2026 zien hoe verschillende routes naast elkaar kunnen werken. De rechter ontsloeg een executeur na vastgestelde tekortkomingen en erkende een testamentair aangewezen opvolger. Daarnaast werd voor een andere, oudere nalatenschap een beheersregeling getroffen. Het ging om een concreet dossier waarin onder meer informatie ontbrak en de afwikkeling stilstond. De uitspraak geeft geen algemene regel dat elk meningsverschil ontslag rechtvaardigt of dat een opvolgend executeur zonder testamentaire grondslag kan worden aangewezen.
7. Verbind tijdelijk beheer aan de verdere afwikkeling
Fictief voorbeeld: drie erfgenamen zijn het oneens over een leegstaande woning. De een wil verkopen, de ander renoveren en de derde reageert niet. Een tijdelijke afspraak kan eerst schade voorkomen door verzekering, inspectie en noodzakelijke reparaties te regelen. Daarmee is nog niet besloten wie de woning krijgt of tegen welke prijs wordt verkocht. Maak in het dossier zichtbaar welk probleem met beheer wordt opgelost en welke onderdelen voor waardering en verdeling openblijven.
Stel voor advies een tijdlijn op van verzoeken, reacties en beheerbeslissingen. Voeg bewijs van kosten en dreigende schade toe en benoem de gewenste maatregel nauwkeurig. Bij spoed kan een afzonderlijke voorlopige voorziening nodig zijn; de juiste procedure hangt af van het gevraagde resultaat. Voor een civiele verdelingsprocedure is een advocaat nodig. Bewaak ook termijnen voor eventuele betalings- of schadevorderingen: overleg over beheer bewaart die niet automatisch. Een tijdelijke regeling moet regelmatig worden getoetst aan de voortgang richting een definitieve afwikkeling.
Veelgestelde vragen
Mag ik zonder toestemming een lekkage laten verhelpen?
Dat kan onder voorwaarden een noodzakelijke behouds- of spoedhandeling zijn. Leg de noodzaak vast en controleer wie bevoegd is, vooral bij executele of vereffening. Niet iedere verbouwing valt onder die uitzondering.
Kan de kantonrechter één persoon het beheer geven?
Bij een verzoek om een beheersregeling kan een passende taakverdeling worden getroffen, zo nodig met bewind. De rechter beoordeelt de omstandigheden en belangen; een gewenste benoeming is niet automatisch verplicht.
Is een beheersregeling hetzelfde als de verdeling van de erfenis?
Nee. Een beheersregeling organiseert het gebruik en beheer in de tussentijd. Voor verkoop, toedeling en de definitieve afrekening kunnen andere afspraken, bevoegdheden of procedures nodig zijn.
Bronnen
Deze bronnen horen bij deze pagina. Controleer bij een concrete zaak altijd de actuele regels en uw eigen stukken.
- Burgerlijk Wetboek Boek 3 — gemeenschap Geraadpleegd: 2026-10-23
- Officiële publicatie tekst BW Boeken 3, 5, 6 en 7 Geraadpleegd: 2026-10-23
- Rechtbank Limburg — ECLI:NL:RBLIM:2026:555 Geraadpleegd: 2026-10-23
- Rechtspraak — Erfenis Geraadpleegd: 2026-10-23
Juridische beoordeling
Nog niet juridisch gecontroleerdDeze inhoudsversie is nog niet door een jurist of advocaat beoordeeld. Een broncontrole of tekstbewerking is geen juridische goedkeuring.
Redactie Erfrecht in Nederland
We koppelen uitleg aan bronnen en leggen gerichte wijzigingen vast. Een juridische beoordeling wordt alleen vermeld bij de werkelijk beoordeelde tekstversie, met een echte beoordelaar, datum en reikwijdte. Voor deze artikelen staat die menselijke beoordeling nog open.
Ricardo van der Spoel
Redactioneel verantwoordelijk · Redactionele organisatie en techniek