Een broer zegt pas na het overlijden dat de ouder hem eerder een groot bedrag heeft geschonken. Dat kan vragen oproepen over de verdeling, maar een onbekende gift is niet automatisch een verzwegen nalatenschapsgoed. Eerst moet worden onderzocht of er werkelijk een geldige schenking was, of de ontvanger iets moet terugbetalen en vanuit welke positie u informatie verlangt. Een advocaat erfrecht kan deze routes uit elkaar houden en een concreet verzoek of een onderbouwde vordering formuleren.
Bronnen (4)
Op deze pagina
1. Maak duidelijk wat precies verzwegen zou zijn
Beschrijf de gestelde schenking zo precies mogelijk: bedrag of goed, vermoedelijke datum, ontvanger en de informatie die ontbreekt. Maak onderscheid tussen een gift die de ouder zelf deed en een overboeking die de ontvanger met een bankmachtiging uitvoerde. De mededeling dat moeder dit zo wilde, vervangt het onderzoek naar de afspraak niet. Verzamel bestaande bankgegevens, berichten en eventuele akten zonder aannames als vaststaand feit te presenteren.
Denk aan een zoon die 45.000 euro ontving bij aankoop van een appartement. Een overschrijving met de omschrijving voorschot kan op een lening duiden, maar die omschrijving beslist de zaak niet. Vraag naar correspondentie rond de aankoop, aflossingen en afspraken over een latere kwijtschelding. Leg ook vast wanneer de overige erfgenamen van de betaling hoorden en welke verklaringen de ontvanger daarvoor op verschillende momenten gaf. Bewaar originele berichten met datum en afzender in plaats van uitsluitend losse schermafbeeldingen. Vraag getuigen hun eigen waarnemingen te beschrijven, zonder samen één familieversie af te spreken. Een verklaring over wat de ouder zelf zei, is iets anders dan een vermoeden dat uitsluitend op het latere banksaldo is gebaseerd.
2. Een geldige gift is niet vanzelf nog boedelvermogen
Als geld tijdens leven rechtsgeldig is geschonken en betaald, behoort dat geld bij overlijden in beginsel niet meer tot het vermogen van de schenker. De vraag of die gift gevolgen heeft voor andere erfrechtelijke aanspraken moet apart worden onderzocht. Een familielid dat minder heeft ontvangen, kan daarom niet uitsluitend vanwege die ongelijkheid verlangen dat de volledige gift terugkomt. Begin met de civiele afspraken en behandel een mogelijke fiscale aangifte als een afzonderlijk onderwerp.
Is geen schenking tot stand gekomen, dan kan juist een vordering tot terugbetaling bestaan. Die vordering kan wél een nalatenschapsgoed zijn. In de zaak die leidde tot het arrest van de Hoge Raad van 31 maart 2017 ging het om dit onderscheid: het aan zichzelf overgeboekte banksaldo was geen vaststaande gift en de terugbetalingsvordering was relevant voor de gemeenschap. Laat daarom niet alleen de verdwenen banktegoeden, maar ook mogelijke vorderingen inventariseren.
3. Onderzoek instemming en omstandigheden van de gift
Bij een gestelde schenking moet duidelijk zijn welke wil en afspraak aan de vermogensverschuiving ten grondslag lagen. Zoek naar een ondertekend document, een gesprek met een onafhankelijke adviseur en berichten uit dezelfde periode. Een ouder mag keuzes maken die kinderen onbegrijpelijk vinden. Leeftijd, ziekte of afhankelijkheid verdienen aandacht, maar leveren afzonderlijk geen sluitend bewijs op dat de ouder niet kon beslissen of dat de ontvanger ongeoorloofd heeft gehandeld.
Bij een beroep op misbruik van omstandigheden kan de bijzondere bewijsregel van artikel 7:176 BW betekenis hebben. De Hoge Raad benadrukte op 10 juli 2020 dat eerst passende feiten moeten zijn gesteld en dat afwijking van die bewijsregel zorgvuldig moet worden gemotiveerd. Een notariële schenkingsakte en de wettelijke uitzondering wegens redelijkheid en billijkheid vragen afzonderlijke aandacht. Laat de toepasselijkheid beoordelen; de enkele beschuldiging dat een kind invloed had, keert niet iedere bewijslast om.
4. Kies uw informatieverzoek vanuit uw eigen positie
Een erfgenaam die de boedel controleert, een legitimaris die zijn geldvordering berekent en een executeur met een afwikkelingstaak hebben niet steeds dezelfde informatiepositie. Schrijf daarom op waarvoor u de gegevens nodig heeft. Vraag bijvoorbeeld om bewijs van de rechtsgrond van één overboeking of om stukken voor de berekening van een legitieme aanspraak. Een verzoek zonder periode, onderwerp of belang maakt het gemakkelijker om langs elkaar heen te praten. Vermeld of u erfgenaam bent of uitsluitend aanspraak maakt als legitimaris. Voeg relevante correspondentie over die positie bij. Een ontvanger moet kunnen begrijpen welk concreet onderzoek uw verzoek dient en welke stukken daarvoor nog ontbreken.
In het arrest van het hof Arnhem-Leeuwarden van 22 september 2026 werd een algemene opgave van alle giften niet uitsluitend vanwege de executeursrol toegewezen. Dat onderstreept waarom een concrete grondslag nodig is. Vraag uw advocaat welke persoon de stukken heeft en vanuit welke hoedanigheid die tot informatie gehouden kan zijn. Het ontbreken van een algemene opgave betekent evenmin dat een gerichte vraag over een mogelijke boedelvordering zonder betekenis is.
5. Verbeuren vraagt meer dan te laat vertellen
Artikel 3:194 lid 2 BW kent een zware sanctie voor een deelgenoot die opzettelijk gemeenschapsgoederen verzwijgt, zoekmaakt of verborgen houdt. De Hoge Raad heeft verduidelijkt dat daadwerkelijk weten vereist is; alleen behoren te weten is onvoldoende. Wie zich op de sanctie beroept, draagt in beginsel de stelplicht en bewijslast en aan het bewijs van opzet worden hoge eisen gesteld. Een administratieve vergissing en een werkelijk juridisch meningsverschil vragen dus een andere beoordeling.
De sanctie betreft het aandeel in het betrokken gemeenschapsgoed en betekent geen automatisch verlies van de gehele erfenis. Een geldige gift is bovendien niet door haar onbekendheid ineens zo een goed. Breng bij een gestelde verzwijging daarom afzonderlijk in kaart welk boedelgoed bestaat, welke kennis de ontvanger daarvan had en welke handeling het verborgen houden vormt. Hetzelfde arrest maakt duidelijk dat latere bekendmaking een eenmaal voltooide verzwijging niet eenvoudig ongedaan maakt.
6. Bewaak een eventuele legitieme aanspraak afzonderlijk
Bent u kind van de overledene en speelt onterving of een mogelijk tekort in uw legitieme portie, laat dan tijdig onderzoeken wat de gift voor die berekening betekent. De KNB vermeldt dat een legitieme portie niet automatisch wordt verkregen en binnen vijf jaar na overlijden moet worden ingeroepen. Wacht voor het veiligstellen van uw positie niet op de afronding van een familieonderzoek; laat ook een eventuele eerder gestelde redelijke termijn beoordelen.
Een legitieme vordering is een eigen erfrechtelijke aanspraak en moet worden onderscheiden van terugbetaling aan de nalatenschap. Stel dat een geldige gift blijft bestaan, maar u mogelijk een legitiem tekort heeft. Dan volgt daaruit niet dat de begiftigde zonder verdere toets precies die gift aan de boedel moet terugstorten. Laat de relevante giften, schulden, rechthebbenden en eventuele vervolgstappen gezamenlijk berekenen voordat u een bedrag of aansprakelijke persoon noemt. Maak ook duidelijk welke bedragen voorlopig zijn omdat gegevens ontbreken. Laat de berekening actualiseren zodra nieuwe stukken binnenkomen, zodat een aanvankelijk geschat tekort niet ongemerkt als vaststaand uitgangspunt in een regeling belandt.
7. Bereid een gerichte oplossing of procedure voor
Breng naar de advocaat het testament, de schenkingsstukken, de betwiste transacties en de volledige correspondentie over de ontdekking mee. Maak daarnaast een overzicht van wat u wilt bereiken: informatie, erkenning van een boedelvordering, aantasting van een gift of voldoening van een persoonlijke aanspraak. Vraag welke route het beste aansluit bij het beschikbare bewijs en of een eerste brief voldoende is om ontbrekende gegevens of een onderbouwde reactie te krijgen. Spreek ook af hoe wordt omgegaan met kosten van het informatieonderzoek en eventuele fiscale correcties. Die kosten hoeven niet dezelfde draagplicht te hebben als het betwiste bedrag zelf. Geef aan welke stukken u nog verwacht en welke daarvan eerst nodig zijn om verantwoord over een regeling te kunnen onderhandelen.
Wordt een regeling besproken, leg dan vast welk bedrag op welke grond wordt betaald en aan wie. Vermijd een algemene finale kwijting zolang onbekend is of er nog andere relevante schenkingen of vorderingen bestaan. Bespreek een afgebakende reservering voor ontbrekende stukken en een duidelijke termijn voor aanlevering. Een regeling die alleen spreekt over eerlijk delen kan later een nieuw conflict veroorzaken over belastingen, proceskosten en de vraag of de gift zelf nog wordt betwist.
Veelgestelde vragen
Verliest mijn broer zijn hele erfenis als hij een schenking verzwijgt?
Nee. Eerst moet vaststaan dat een gemeenschapsgoed opzettelijk is verzwegen. De wettelijke sanctie ziet op het aandeel in dat betrokken goed, niet automatisch op de gehele erfenis.
Moet een ouder alle kinderen hetzelfde schenken?
Een ongelijke gift levert op zichzelf geen terugbetalingsplicht op. Onderzoek de geldigheid van de gift en eventuele afzonderlijke erfrechtelijke aanspraken.
Bewijst een aangifte schenkbelasting dat de gift geldig is?
Die aangifte kan onderdeel van het bewijs zijn, maar vervangt niet de civiele beoordeling van de schenking, bevoegdheid en instemming.
Bronnen
Deze bronnen horen bij deze pagina. Controleer bij een concrete zaak altijd de actuele regels en uw eigen stukken.
- ECLI:NL:HR:2017:565 — volledige officiële uitspraak Geraadpleegd: 2026-10-23
- ECLI:NL:HR:2020:1240 — volledige officiële uitspraak Geraadpleegd: 2026-10-23
- ECLI:NL:GHARL:2026:6085 — volledige officiële uitspraak Geraadpleegd: 2026-10-23
- KNB — Onterfd Geraadpleegd: 2026-10-23
Juridische beoordeling
Nog niet juridisch gecontroleerdDeze inhoudsversie is nog niet door een jurist of advocaat beoordeeld. Een broncontrole of tekstbewerking is geen juridische goedkeuring.
Redactie Erfrecht in Nederland
We koppelen uitleg aan bronnen en leggen gerichte wijzigingen vast. Een juridische beoordeling wordt alleen vermeld bij de werkelijk beoordeelde tekstversie, met een echte beoordelaar, datum en reikwijdte. Voor deze artikelen staat die menselijke beoordeling nog open.
Ricardo van der Spoel
Redactioneel verantwoordelijk · Redactionele organisatie en techniek