Een legaat geeft een aanspraak uit een testament, bijvoorbeeld op geld, sieraden of een bepaald aandeel in het saldo. Dat maakt u niet automatisch erfgenaam. Wanneer betaling of afgifte uitblijft, zijn de precieze testamenttekst en de positie van de nalatenschap bepalend. Vraag gericht informatie en laat bij een weigering beoordelen wie aangesproken moet worden. Een erfrechtadvocaat kan helpen om uw aanspraak te berekenen, stukken te verkrijgen en zo nodig nakoming te vorderen.
Bronnen (4)
Op deze pagina
1. Lees eerst wat daadwerkelijk is gelegateerd
Controleer de volledige bepaling en eventuele voorwaarden. Een vast geldbedrag werkt anders dan een percentage van het nettovermogen of de afgifte van een specifiek voorwerp. Ook een last, tijdsbepaling of regeling voor kosten kan invloed hebben. Vertrouw niet uitsluitend op een mondelinge samenvatting door een familielid.
Een legataris is door het legaat alleen geen erfgenaam en heeft niet vanzelf alle bevoegdheden van een erfgenaam. U kunt wel in beide hoedanigheden optreden als het testament dat bepaalt. Houd die rollen uit elkaar in correspondentie en berekeningen. Een legaat is evenmin automatisch hetzelfde als een legitieme portie.
2. Achterhaal wie uw aanspraak moet afwikkelen
Vraag wie de nalatenschap beheert en welke bevoegdheden die persoon heeft. Dat kunnen erfgenamen, een executeur of een vereffenaar zijn. Het testament kan bepalen ten laste van wie het legaat komt. Richt een sommatie daarom niet zonder onderzoek aan de persoon die toevallig met u communiceert.
Bij een executeur vraagt u om de testamentaire bevoegdheid en de relevante afwikkelingsinformatie. Het ontbreken van persoonlijk contact met de familie hoeft een schriftelijk informatieverzoek niet te blokkeren. Noteer wanneer het legaat aan u is meegedeeld en bewaar alle stukken over eerdere toezeggingen, voorschotten en afwijzingen.
3. Vraag informatie die nodig is voor uw berekening
Voor een saldoafhankelijk legaat zijn bezittingen en schulden op de relevante datum belangrijk. Vraag een onderbouwde berekening en de stukken die de belangrijkste posten staven. Bij een vast bedrag kan uw informatiebehoefte anders zijn. Leg bij elk gevraagd document uit waarom het nodig is om uw recht te beoordelen.
In een uitspraak van de rechtbank Gelderland van 26 juni 2024 kreeg een legataris aanspraak op stukken die nodig waren om zijn aandeel in het zuivere saldo te berekenen. De rechter wees tegelijk onderdelen van een breder informatieverzoek af waarvoor het belang onvoldoende was toegelicht. Die uitspraak ondersteunt geen onbeperkt recht op elk familiearchief of alle oude bankafschriften.
4. Opeisbaarheid en betalingsverzuim zijn verschillende vragen
Voor een legaat van een geldsom bepaalt artikel 4:125 BW als uitgangspunt dat het zes maanden na overlijden opeisbaar wordt, tenzij de erflater anders heeft beschikt. Lees daarom eerst de testamentaire termijn en voorwaarden. Die geldregel mag niet zonder meer worden toegepast op afgifte van een bijzonder voorwerp of levering van een woning; daarbij kunnen andere voorwaarden en overdrachtsformaliteiten gelden.
Opeisbaarheid is nog geen betalingsverzuim. Artikel 4:125 lid 3 bepaalt dat degene op wie een geldlegaat rust niet enkel door het verstrijken van een betalingstermijn in verzuim raakt. Een advocaat beoordeelt daarom of een ingebrekestelling of andere stap nodig is voordat rente of verdere maatregelen kunnen worden verlangd. Maak bedrag of afgifte concreet en laat een mogelijk verjaringsrisico tijdig onderzoeken. Overlijden alleen geeft geen algemeen recht op rente vanaf die dag.
5. Schulden, tekort en afgifte van een voorwerp
Legaten zijn verplichtingen van de nalatenschap, maar andere schuldeisers kunnen voorgaan. Is de nalatenschap onvoldoende om alle aanspraken te betalen, dan kan het legaat niet zonder meer volledig worden uitgekeerd. Vraag om een controleerbaar overzicht en laat beoordelen welke afwikkelingsregels en rangorde gelden.
Bij een gelegateerd voorwerp moet worden onderzocht of het nog aanwezig is, aan wie het toebehoort en wat het testament bepaalt als levering niet mogelijk blijkt. Een erfgenaam die het voorwerp wil houden kan uw aanspraak niet uitsluitend met die wens afdoen. Daartegenover staat dat u het voorwerp niet eigenmachtig moet weghalen wanneer eigendom of bevoegdheid wordt betwist.
6. Fictief voorbeeld: een percentage zonder berekening
Daan krijgt volgens een testament een percentage van het zuivere saldo. De executeur betaalt een voorschot en schrijft dat daarmee alles is geregeld, maar geeft geen overzicht. Daan vraagt schriftelijk om de bezittingen, schulden en bewijsstukken die de berekening onderbouwen. Hij vermeldt dat het ontvangen bedrag als voorschot is geboekt.
Als reactie uitblijft, laat hij beoordelen welke informatie nog nodig is en wie daarop aangesproken kan worden. Het voorbeeld geeft geen gegarandeerde extra uitkering: na een juiste berekening kan het voorschot voldoende blijken. Eerst moeten de omvang van de nalatenschap en de testamenttekst vaststaan.
7. Van gericht verzoek naar juridische actie
Stuur eerst een overzichtelijke brief met uw aanspraak, de ontbrekende informatie en een passende reactietermijn. Maak onderscheid tussen betwisting van uw recht, onenigheid over het bedrag en een tijdelijk liquiditeitsprobleem. Vraag bij uitstel om een onderbouwde reden en een concreet vervolgvoorstel.
Een advocaat kan een informatievordering, afgifte of betaling voorbereiden en onderzoeken of spoedmaatregelen nodig zijn. De juiste rechter en procedure hangen af van de vordering en het dossier. Bespreek kosten en bewijsrisico voordat u procedeert. Een familieconflict alleen bewijst niet dat de wederpartij juridisch tekortschiet.
8. Checklist: neem dit mee naar uw adviseur
Verzamel de volledige legaatbepaling, relevante overige testamenttekst, kennisgeving, gegevens van de afwikkelaar, ontvangen berekeningen en betalingsbewijzen. Maak een tijdlijn van verzoeken en reacties. Voeg bij een bijzonder voorwerp foto’s, beschrijvingen en informatie over de huidige locatie toe.
Schrijf op of u betaling, afgifte of eerst informatie wilt. Vermeld eventuele voorwaarden en eerdere afspraken. Teken een finale kwijting pas nadat duidelijk is welke rechten u daarmee prijsgeeft. Een gerichte dossiermap helpt de adviseur uw aanspraak te beoordelen zonder onnodig brede en kostbare bewijsverzoeken.
Veelgestelde vragen
Ben ik als legataris ook erfgenaam?
Niet door het legaat alleen. Een legaat geeft een specifieke aanspraak. Het testament kan u daarnaast afzonderlijk als erfgenaam benoemen, met andere rechten en verplichtingen.
Kan een executeur alle informatie weigeren omdat ik geen erfgenaam ben?
Dat is te algemeen. Bij een saldoafhankelijk legaat kan informatie nodig zijn om uw aanspraak te berekenen. De omvang van het recht op stukken moet concreet worden onderbouwd.
Kan ik een legaat weigeren?
Een legaat kan worden verworpen. Laat vooraf beoordelen welke voorwaarden, kosten en gevolgen eraan verbonden zijn. Beslissingen over uw positie als erfgenaam zijn een afzonderlijke kwestie.
Krijg ik altijd het volledige gelegateerde bedrag?
Niet noodzakelijk. De testamenttekst, beschikbare nalatenschap en voorrang van andere schulden kunnen invloed hebben. Vraag een onderbouwde berekening en laat een gesteld tekort controleren.
Bronnen
Deze bronnen horen bij deze pagina. Controleer bij een concrete zaak altijd de actuele regels en uw eigen stukken.
- KNB — Speciale spullen erven Geraadpleegd: 2026-10-23
- Rechtbank Gelderland, 26 juni 2024, ECLI:NL:RBGEL:2024:3881 Geraadpleegd: 2026-10-23
- KNB — Nalatenschap afwikkelen Geraadpleegd: 2026-10-23
- Burgerlijk Wetboek: artikel 4:125 Geraadpleegd: 2026-10-23
Juridische beoordeling
Nog niet juridisch gecontroleerdDeze inhoudsversie is nog niet door een jurist of advocaat beoordeeld. Een broncontrole of tekstbewerking is geen juridische goedkeuring.
Redactie Erfrecht in Nederland
We koppelen uitleg aan bronnen en leggen gerichte wijzigingen vast. Een juridische beoordeling wordt alleen vermeld bij de werkelijk beoordeelde tekstversie, met een echte beoordelaar, datum en reikwijdte. Voor deze artikelen staat die menselijke beoordeling nog open.
Ricardo van der Spoel
Redactioneel verantwoordelijk · Redactionele organisatie en techniek