Na het overlijden van uw vader of moeder kan uw erfdeel veranderen in een geldvordering op de langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner. Dat betekent niet dat u direct betaling kunt verlangen. Bij de wettelijke verdeling beschermt de wet het voortzetten van het leven van de langstlevende, terwijl kinderen hun aanspraak behouden. Voor de vraag wanneer betaling mogelijk is, zijn het testament, de overlijdensdatum en de precieze grondslag van uw vordering bepalend. Deze gids onderscheidt opeisbaarheid, vaststelling en bescherming van uw aanspraak.
Bronnen (4)
Op deze pagina
1. Controleer waaruit uw vordering is ontstaan
De wettelijke verdeling van artikel 4:13 BW kan van toepassing zijn wanneer de overledene een echtgenoot en een of meer kinderen als erfgenamen achterlaat, tenzij daarvan bij uiterste wilsbeschikking is afgeweken. De echtgenoot krijgt dan de goederen van de nalatenschap en neemt de voldoening van de nalatenschapsschulden voor zijn rekening. Ieder kind verkrijgt een geldvordering ter grootte van zijn erfdeel. Het kind heeft daarmee niet automatisch mede-eigendom van de woning of bankrekening van de langstlevende.
Een testament kan een andere regeling bevatten, bijvoorbeeld een legaat, een vruchtgebruikconstructie of een oudere ouderlijke boedelverdeling. Vooral bij een oud testament mag de term kindsdeel niet als volledige juridische omschrijving worden gebruikt. Ook een legitieme portie is een andere aanspraak met eigen voorwaarden en termijnen. Verzamel het testament, de verklaring van erfrecht en eventuele vaststellingsovereenkomsten. Laat eerst de regeling identificeren voordat u een betalingsbrief op basis van de wettelijke verdeling verstuurt.
2. De wettelijke momenten waarop betaling kan worden verlangd
Voor de geldvordering uit de wettelijke verdeling noemt artikel 4:13 lid 3 BW het overlijden van de langstlevende, diens faillissement en het op hem van toepassing verklaren van de wettelijke schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen. De erflater kan in zijn testament aanvullende gevallen noemen. Alleen een slechte verhouding, een nieuwe relatie of het feit dat de langstlevende inmiddels voldoende spaargeld heeft, levert op zichzelf geen van deze wettelijke gronden voor opeisbaarheid op.
Wanneer de langstlevende overlijdt, wordt de schuld een aandachtspunt bij de afwikkeling van diens nalatenschap. U moet de vordering kenbaar maken aan de bevoegde afwikkelaar en onderbouwen hoe het bedrag is berekend. Dat u mogelijk ook erfgenaam van de langstlevende bent, laat uw positie als schuldeiser uit de eerste nalatenschap niet verdwijnen. Bij faillissement of schuldsanering moet de aanspraak via de toepasselijke afwikkeling worden ingediend; opeisbaarheid garandeert niet dat er voldoende geld beschikbaar is.
3. Lees aanvullende testamentvoorwaarden letterlijk en in samenhang
Testamenten noemen soms hertrouwen, een geregistreerd partnerschap of een andere nauwkeurig omschreven gebeurtenis als aanvullende grond. De formulering kan uitzonderingen bevatten, bijvoorbeeld wanneer bepaalde huwelijkse voorwaarden worden gemaakt en in stand gehouden. Lees daarom de volledige bepaling, verwijzingen en eventuele definities. Een huwelijksaankondiging bewijst nog niet dat aan de testamentvoorwaarde is voldaan. Vraag de relevante akten op via de passende route en leg de toepassingsvraag voor aan de notaris.
In een arrest van het hof Amsterdam uit 2013 draaide een geschil mede om een testamentaire hertrouwclausule en de feitelijke uitvoering van huwelijkse voorwaarden. Het hof hield verdere beoordeling op dat onderdeel aan wegens ontwikkelingen in de procedure. Dat arrest laat het belang van de precieze clausule en bewijsstukken zien, maar geeft geen algemene regel dat ieder hertrouwen onmiddellijke betaling oplevert. Ook opname in een zorginstelling maakt de vordering zonder passende grond niet vanzelf opeisbaar.
4. Laat het erfdeel ook zonder betalingsrecht vaststellen
Niet opeisbaar betekent niet dat de omvang onbesproken moet blijven. Voor een vordering uit de wettelijke verdeling kan overeenstemming worden bereikt over samenstelling, waardering en de berekening van het erfdeel. Artikel 4:15 BW voorziet bij een geschil in vaststelling door de kantonrechter op verzoek. Laat onderzoeken welke posten bij het vermogen van de overledene hoorden en welke bij de langstlevende. Een gezamenlijk banksaldo of de verkoopwaarde van de volledige woning is niet automatisch het nalatenschapssaldo.
Onderbouw de berekening met een boedelbeschrijving, schuldenoverzicht en waarderingsstukken per relevante datum. Denk ook aan privévermogen, huwelijkse voorwaarden en eerdere schenkingen voor zover de toepasselijke regeling die relevant maakt. De erfbelastingaangifte kan informatie bevatten, maar is niet steeds een bindende civiele vaststelling tussen betrokkenen. Noteer welke bedragen worden erkend en welke worden betwist. Onderteken geen definitieve saldoverklaring voordat duidelijk is welke stukken ontbreken en welke rechten u met de verklaring vastlegt.
5. Vraag informatie die nodig is voor de berekening
Artikel 4:16 BW regelt bij de wettelijke verdeling de boedelbeschrijving en het verstrekken van voor de aanspraken benodigde gegevens. Vraag gericht om bankafschriften rond de overlijdensdatum, hypotheekgegevens, eigendomsstukken en relevante waarderingen. Leg per verzoek uit welk onderdeel van uw berekening ermee wordt gecontroleerd. Dat werkt beter dan een onbeperkte eis om alle persoonlijke administratie van de langstlevende te ontvangen. De noodzakelijke reikwijdte hangt samen met de aanspraak die moet worden vastgesteld.
Het hof Amsterdam verwees in zijn arrest uit 2013 uitdrukkelijk naar het informatierecht van artikel 4:16 lid 4 BW en verlangde een overzicht van redelijkerwijs nog benodigde informatie. Gebruik dat onderscheid ook in uw dossier: welke gegevens zijn ontvangen, welke ontbreken en waarom zijn die nodig? Blijft medewerking uit, laat dan beoordelen welke vordering of verzoekprocedure past. Een notaris kan uitleggen en inventariseren, maar kan een weigerende betrokkene niet zelfstandig een rechterlijk afdwingbare informatieplicht opleggen.
6. Bereken rente en tussentijdse betalingen afzonderlijk
Voor de wettelijke rentevermeerdering bevat artikel 4:13 lid 4 BW een bijzondere regeling, gekoppeld aan het gedeelte waarmee de wettelijke rente zes procent overstijgt. Ga daarom niet uit van de volledige wettelijke rente over ieder jaar of van automatische samengestelde rente. Een testament of een toegestane afspraak tussen echtgenoot en kind kan een andere regeling geven. Bewaar de tekst en laat de berekening per periode maken, met aandacht voor eventuele wijzigingen en eerdere vaststellingen.
Een vrijwillige betaling door de langstlevende is mogelijk zonder dat een kind die betaling op dat moment kan afdwingen. Leg vast of de betaling aflossing, rentevergoeding of een afzonderlijke schenking betreft en wat daarna resteert. Een vervroegde betaling kan fiscale gevolgen hebben wanneer de economische waarde en voorwaarden daarvan afwijken van de bestaande aanspraak. Laat die gevolgen beoordelen voordat geld wordt overgemaakt of een kwijting wordt getekend. Een betaling aan één kind geeft andere kinderen niet zonder meer hetzelfde onmiddellijke betalingsrecht.
7. Onderscheid wilsrechten en bescherming tegen benadeling
Bij een nieuwe echtgenoot of een langstlevende stiefouder kunnen de wettelijke wilsrechten een rol spelen. Onder de voorwaarden van artikelen 4:19 tot en met 4:22 BW kan een kind overdracht van bepaalde goederen verlangen, soms onder voorbehoud van vruchtgebruik. Dit is een eigen beschermingsmechanisme en geen algemeen recht op een contante uitkering. Controleer ook of het testament de wilsrechten heeft aangepast of uitgesloten en welke personen tijdig van een beroep daarop op de hoogte moeten worden gebracht.
Zorgen over schenkingen of het verdwijnen van vermogen vragen daarnaast een concrete beoordeling. De langstlevende mag in beginsel zijn vermogen gebruiken; de enkele daling van het saldo bewijst geen onrechtmatige benadeling. Bij aanwijzingen voor doelbewuste verhaalsbenadeling kunnen andere rechtsmiddelen of bewarende maatregelen worden onderzocht. Hiervoor gelden eigen eisen aan bewijs, belang en procedure. Laat een advocaat de concrete transacties, actuele risico's en proportionaliteit beoordelen. Een niet opeisbare vordering kan niet met een algemene sommatie alsnog opeisbaar worden gemaakt.
8. Kies de juiste vervolgstap en bewaak termijnen
Fictief voorbeeld: een vader laat zijn echtgenoot en twee kinderen achter. De kinderen krijgen volgens de wettelijke verdeling een vordering. De langstlevende verkoopt later de woning om kleiner te wonen. Alleen die verkoop maakt de vorderingen niet opeisbaar. De kinderen kunnen wel hun oorspronkelijke bedrag en eventuele rente zorgvuldig laten vastleggen. Vermeldt het testament een afzonderlijke grond voor betaling bij een latere gebeurtenis, dan moet worden onderzocht of die gebeurtenis aan alle voorwaarden voldoet.
Neem voor advies beide overlijdensdata, het testament, de boedelbeschrijving, rentebepalingen, betalingen en correspondentie mee. Vraag afzonderlijk naar vaststelling, informatie, opeisbaarheid en verhaal. De aanvang en duur van verjaring hangen af van de grondslag en opeisbaarheid; termijnen voor een legitieme portie kunnen daarvan verschillen. Laat tijdig beoordelen of een stuitingshandeling nodig en geschikt is. Kies vervolgens voor overleg, een gerichte informatievraag of een procedure die het werkelijke geschil oplost, met een realistische begroting van kosten en verhaalbaarheid.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn kindsdeel opeisen als mijn moeder opnieuw trouwt?
Bij de wettelijke verdeling maakt hertrouwen de geldvordering niet vanzelf opeisbaar. Een testament kan een aanvullende grond bevatten. Ook wilsrechten kunnen onder voorwaarden relevant zijn, maar die geven geen algemeen recht op contant geld.
Moet ik wachten met het vaststellen van mijn erfdeel tot de langstlevende overlijdt?
Nee. Niet opeisbaar zijn verhindert vaststelling niet. Verzamel een boedelbeschrijving en waarderingsstukken. Bij een geschil over de wettelijke verdeling kan artikel 4:15 BW een route naar de kantonrechter bieden.
Krijg ik altijd wettelijke rente over mijn volledige kindsdeel?
Nee. Artikel 4:13 lid 4 BW heeft een bijzondere rentevermeerdering. Controleer bovendien het testament en eventuele afspraken, plus de verwerking van eerdere betalingen. Laat de toepasselijke berekening per periode maken.
Bronnen
Deze bronnen horen bij deze pagina. Controleer bij een concrete zaak altijd de actuele regels en uw eigen stukken.
- Burgerlijk Wetboek Boek 4 — artikelen 13, 15, 16 en 19 tot en met 25 Geraadpleegd: 2026-10-23
- Belastingdienst — wettelijke verdeling Geraadpleegd: 2026-10-23
- Rijksoverheid — wettelijke verdeling bij erfrecht Geraadpleegd: 2026-10-23
- Gerechtshof Amsterdam — ECLI:NL:GHAMS:2013:1968 Geraadpleegd: 2026-10-23
Juridische beoordeling
Nog niet juridisch gecontroleerdDeze inhoudsversie is nog niet door een jurist of advocaat beoordeeld. Een broncontrole of tekstbewerking is geen juridische goedkeuring.
Redactie Erfrecht in Nederland
We koppelen uitleg aan bronnen en leggen gerichte wijzigingen vast. Een juridische beoordeling wordt alleen vermeld bij de werkelijk beoordeelde tekstversie, met een echte beoordelaar, datum en reikwijdte. Voor deze artikelen staat die menselijke beoordeling nog open.
Ricardo van der Spoel
Redactioneel verantwoordelijk · Redactionele organisatie en techniek