Schenking en erfenis: moet een eerdere gift worden verrekend?

1. Bepaal eerst wat de betaling juridisch was

Begin per betaling met datum, bedrag, ontvanger en de omstandigheden. Zoek de bankomschrijving, een schenkingsakte, leningsovereenkomst of correspondentie over terugbetaling. Een overboeking met alleen de tekst hulp beslist niet vanzelf of een schenking of lening is bedoeld. Houd ook rekening met een vergoeding van voorgeschoten kosten. De kwalificatie kan bepalen of u een bestaande schuld van de ontvanger onderzoekt of een eerdere gift in een erfrechtelijke berekening betrekt.

Maak ontbrekende informatie zichtbaar zonder meteen een beschuldiging te formuleren. Wie deed de betaling, uit welk vermogen en welke afspraak wordt door wie gesteld? Als twee ouders betrokken waren, mag hun rol niet zonder onderzoek worden samengevoegd. Verzamel de stukken waarover u rechtmatig beschikt en vraag gericht om een toelichting op betwiste posten. Een advocaat kan beoordelen welke gegevens nodig zijn en op welke grond aanvullende informatie kan worden verlangd.

2. Controleer of inbreng werkelijk is voorgeschreven

Artikel 4:229 BW verplicht erfgenamen tot inbreng van giften ten behoeve van mede-erfgenamen voor zover de erflater dat bij de gift of in een testament heeft voorgeschreven. De wettelijke regel is dus niet dat iedere eerdere gift aan een kind automatisch moet worden gelijkgetrokken. Een bij de gift opgelegde inbrengplicht kan bovendien in een testament worden opgeheven. Lees daarom de giftvoorwaarde en de relevante testamentaire tekst samen.

Vraag wat precies moet worden berekend en bij welke verdeling. Inbreng betreft de waardeverhouding tussen mede-erfgenamen; behandel die vraag niet zonder meer als een onmiddellijke terugbetalingsplicht aan iedere benadeelde broer of zus. Bedrag, waarderingsvraag en erfgenaamspositie moeten concreet worden onderzocht. Bewaar ook eerdere ontwerpen of afrekeningen om te kunnen zien welke aanname over inbreng daarin is gebruikt en of partijen daarmee daadwerkelijk hebben ingestemd.

3. Houd de legitieme portie als afzonderlijk spoor open

Bij een beroep op een legitieme portie kunnen giften meetellen zonder dat dezelfde gift verplicht moet worden ingebracht in de gewone verdeling. Artikel 4:65 bepaalt het kader voor de berekeningsmassa; artikel 4:67 noemt verschillende categorieën giften. Dat onderscheid is relevant wanneer iemand zegt dat een betaling buiten beeld blijft omdat het testament geen inbrengplicht noemt. Laat eerst vaststellen welke aanspraak u onderzoekt en welke categorie daarbij mogelijk past.

Gebruik hierbij geen algemene regel dat alleen giften uit de laatste vijf jaar kunnen meetellen. Artikel 4:67 noemt onder meer giften aan bepaalde afstammelingen en daarnaast een vijfjaarscategorie voor andere giften. Welke bepaling geldt, vraagt onderzoek naar ontvanger en omstandigheden. Termijnen voor het inroepen van de legitieme portie staan daar weer los van. Laat een concrete reactietermijn meteen beoordelen en wacht niet met rechtsbescherming tot iedere historische betaling is opgehelderd.

4. Maak een controleerbaar giftenoverzicht

Neem in een werkblad één regel per gift of samenhangende afspraak op. Vermeld bronstuk, datum van afspraak, datum van betaling en de gestelde voorwaarden. Voeg een kolom toe voor de vraag waarvoor de post relevant kan zijn: inbreng, legitieme berekening, een lening of belasting. Markeer een voorlopig bedrag als voorlopig. Zo voorkomt u dat een geschat totaalbedrag ongemerkt als een erkende schuld in een definitieve afrekening verschijnt.

Bij ondersteuning over meerdere jaren helpt een periodeoverzicht meer dan een stapel losse afschriften. Noteer welke betalingen daadwerkelijk zijn teruggevonden en welke alleen uit herinneringen bekend zijn. Schrijf ook op waarom een bepaalde betaling volgens de andere partij geen gift was. Het doel is een toetsbaar dossier voor juridisch advies. Het overzicht creëert zelf geen recht en geeft geen onbeperkte bevoegdheid om alle privégegevens van de ontvanger op te vragen.

5. Onderzoek fiscale gevolgen los van civiele verrekening

De Belastingdienst behandelt een schenking binnen honderdtachtig dagen vóór overlijden in beginsel als deel van de erfenis voor de erfbelasting. Er bestaan uitzonderingen, waaronder bepaalde schenkingen met een eenmalig verhoogde vrijstelling en schenkingen aan een ANBI. Een fiscale bijtelling bewijst niet dat andere erfgenamen hetzelfde bedrag civielrechtelijk kunnen opeisen. Zet de fiscale aangifte daarom naast de erfrechtelijke afrekening, zonder de uitkomst van het ene spoor automatisch over te nemen.

Voor een overlijden in 2026 beschrijft de Belastingdienst een specifieke aangifteroute: het deel van de overleden schenker wordt bij de erfbelasting verwerkt. Bij twee schenkers kan voor het deel van de nog levende schenker nog wel aangifte schenkbelasting nodig zijn. Gebruik hiervoor de actuele uitleg voor het overlijdensjaar. Vraag een fiscaal deskundige hoe eerdere aangiften en aanslagen worden verwerkt; pas een uitleg voor overlijden in 2025 niet ongecontroleerd toe op 2026.

6. Lees een schenking op papier met de bijbehorende uitvoering

Een schenking op papier is niet hetzelfde als een bedrag dat al van rekening is gewisseld. Notaris.nl beschrijft de notariële vastlegging en de betekenis van daadwerkelijk betaalde rente voor de fiscale behandeling na overlijden. Verzamel daarom de akte én bewijs van de uitvoering. De enkele aanwezigheid van een ondertekend bedrag in de administratie beantwoordt niet welke schuld bestaat, wanneer die opeisbaar is en welke fiscale gevolgen aan de constructie zijn verbonden.

Laat onderscheid maken tussen de civiele afspraken en de voorwaarden voor het fiscale voordeel. Vraag welke betalingen aantoonbaar zijn verricht en welke gevolgen een ontbrekende betaling kan hebben. Ga niet zelf met terugwerkende kracht een onduidelijke administratie repareren door een bedrag over te boeken of een oude omschrijving te wijzigen. Een beoordeling moet aansluiten bij wat werkelijk is afgesproken en uitgevoerd, inclusief eventuele latere wijzigingen en de positie van de andere betrokkenen.

7. Fictief voorbeeld: de woningbijdrage van één kind

De moeder van Daan en Lotte betaalde jaren geleden een bedrag voor Daans woning. Na haar overlijden stelt Lotte dat dit automatisch van zijn erfdeel af moet. Daan noemt het een gift zonder voorwaarden. Er ligt daarnaast een oudere brief met het woord voorschot en een later testament. Dit voorbeeld is verzonnen; het woord voorschot alleen bepaalt de juridische uitkomst niet en er wordt geen concreet erfrecht voor deze personen vastgesteld.

Een gerichte opdracht aan een adviseur is de betalingsafspraak en het testament vergelijken op inbreng en vervolgens afzonderlijk beoordelen of een legitieme aanspraak speelt. Ook moet worden nagegaan welke stukken een lening zouden ondersteunen. Pas nadat die vragen zijn gescheiden, wordt duidelijk welke berekening nodig is. Een algemene klacht over ongelijke behandeling kan de aanleiding zijn, maar vervangt het benodigde bewijs en de toepasselijke rechtsgrond niet.

8. Checklist vóór akkoord op de verdeling

Geef de advocaat aan welke post u betwist en welk gevolg u onderzocht wilt hebben. Wilt u inbreng laten toepassen, een lening laten innen of een legitieme berekening controleren? Vermeld daarbij of al een afrekening, vaststellingsovereenkomst of verklaring tot finale kwijting ter ondertekening ligt. Zo kan de adviseur eerst de gevolgen van tekenen en eventuele termijnen beoordelen, voordat een omvangrijke reconstructie van alle giften wordt gestart.

Vraag vervolgens welke documenten ontbreken en wie ze op een rechtmatige manier kan opvragen. Leg vast welke bedragen partijen erkennen, welke slechts een schatting zijn en welke voorbehouden in een voorstel nodig blijven. Een akkoord over de fiscale aangifte hoeft geen akkoord over alle onderlinge aanspraken te zijn. Maak dat onderscheid expliciet voordat verschillende documenten met dezelfde bedragen een onbedoeld beeld van definitieve overeenstemming geven.

• Gift- en leningsovereenkomsten, testament en relevante latere wijzigingen.
• Bewijs van betaling, aflossing en eventuele rente per afspraak.
• Overzicht van ontvanger, schenker, datum en gestelde voorwaarden.
• Bestaande boedelafrekening, aangiften en aanslagen zonder automatische gelijkstelling.
• Concrete reactietermijnen en documenten die ter ondertekening voorliggen.